عمیق تر شدن بحران در پاکستان و خطر تقویت بنیادگرایی اسلامی

یکی از بارزترین مشخصات رژیم ژنرال پرویز مشرف کنار آمدن با طرفهای مختلف است. مشرف پس از کودتا در پاکستان، رژیم ایران را با وعده چشم پوشی بر انتقال تکنولوژی هسته ای از طریق عبدالقدیر خان به حمایت از رژیم خود راضی کرد. البته پدر هسته ای پاکستان نیز به وعده خود عمل کرد. این واقعه بسیار پیشتراز یازدهم سپتامبر بوقوع پیوست و از همینرو حساسیت طرفهای غربی و بخصوص آمریکا را آنچنان برنیانگیخت. پاکستان به عنوان یکی از حامیان اصلی طالبان در افغانستان بشمار می رفت و البته هنوز هم (قبل از ماجرای مسجد لعل) بنا بر گزارشاتی بر بسیاری از ترددات طالبان که قصد عملیات در افغانستان را داشته باشند به دیده اغماض می نگرد. اما بعد از 11 سپتامبر و گیر کردن در گوشه رینگ آنچنان که مقامات کاخ سفید بعدها افشاء کردند، مشرف بر سر دو راهی سرنگونی و یا در کنار آمریکا ماندن، دومی را انتخاب کرد. البته این انتخاب باعث نشد که معامله با طالبان و آتش بس ضمنی میان او گروه طالبان را حتی به قیمت نارضایتی حامد کرزای، از دست بدهد. اینچنین بود که رژیم پرویز مشرف توانست از میان بحرانهای گوناگون تا کنون جان سالم بدر برد. اما وقایع مسجد سرخ در ماه جاری ظاهرا نقطه عطفی بر این روند بوده و بدون شک تاثیرات خود را در آینده نشان خواهد داد.

موضعگیری و سپس جبهه گیری فناتیک های اسلامی در پاکستان در واقعه مسجد لعل به اوج خود رسید. مشرف هرآنچه که در توان داشت انجام داد تا بتواند به طریقی از رو در رویی نهایی که منجر به هلاکت دهها تن از بنیادگرایان اسلامی شد، اجتناب کند. اما فنتاتیک های اسلامی پاکستان دیگر تحت فشار بنیادگرایان در معامله با مشرف سکوت نکردند و کار را به جدال خونین کشاندند. این واقعه در ابعاد گوناگون دارای اهمیت بسیار است. اولا این اسلامی های بنیادگراتر از ملاعمر، طالبان را مجبور به موضعگیری کردند. طالبان آتش بس خود با مشرف را شکست و برای اولین بار چندین بمب گذاری انتحاری در شهرهای پاکستان بوقوع پیوست. اکنون کانون درگیری های بنیادگرایان کمی از افغانستان به سوی پاکستان تغییر جهت می دهد. گرچه این تغییر در کوتاه مدت ممکن است برای نیروهای ائتلاف تنفس گاهی باشد، اما در نهایت با توجه به بافت عمیقا مذهبی- اسلامی پاکستان، خطرات بزرگتری را برای غرب به ارمغان می آورد. از آنجا که پاکستان دارای بمب اتمی است، تجسم هرگونه حکومت بنیادگرایی اسلامی، چه بسا ارتجاعی تر از طالبان نیز برای منطقه و جهان کابوس بشمار می رود.

تغییر احتمالی رژیم برای رژیم ایران که از آب گل آلود در مقاطع مختلف بخوبی ماهی گرفته است، می تواند فرصتی باشد که اولا تکنولوژی بیشتری در زمینه تسلیحات هسته ای بدست بیاورد. دوما، رژیم ایران سعی در برداشتن فشار دول غربی از روی خود در زمینه هسته ای برآید. نقش میانجیگری و اینکه حداقل از فناتیک های پاکستان قابل مذاکره تر است، چشمک چراغهای جدید لاریجانی ها به هاویر سولانا را در پی خواهد داشت. و البته اینکه جایگزین شدن رژیم مشرف با یک نیروی فناتیک اسلامی، رژیم احمدی نژاد را علی رغم ظهور یک رقیب بنیادگرای صاحب قدرت دولتی، قوی تر می کند.

اینکه پرویز مشرف تا چه حد بتواند بحران ناشی از برخورد خشونت بار مسجد لعل را کنترل کند، بستگی به سازماندهی تشکیلاتی نیروهای اسلامی پاکستان و توانایی مشرف در بازگرداندن رهبران اسلامی ها، منجمله طالبان به مذاکره و معامله دارد. در هر صورت واقعه مسجد سرخ می تواند در بی ثبات تر شدن خاورمیانه موثر باشد و چشم انداز را بیش از پیش تاریک کند.

مجتبی بهاری

26 تیر 1386